Bán lỗ vẫn phải nộp thuế 0,1% — vì phép tính không nhìn tới giá mua
Trong tất cả câu hỏi tôi nhận được về khung pháp lý mới, có một câu quay lại nhiều hơn cả, và bao giờ cũng kèm giọng hoang mang:
Tôi bán lỗ mà cũng phải nộp thuế à?
Câu trả lời ngắn là đúng. Nhưng trả lời ngắn ở đây thì hại nhiều hơn lợi, vì nó bỏ mất chỗ quan trọng nhất: vì sao lại thế, và ai thì không như thế.
Nên tôi mở văn bản ra đọc, rồi tính thử bằng những con số cụ thể.
Phép tính chỉ nhìn một vế
Thông tư 32/2026/TT-BTC hướng dẫn thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân với hoạt động giao dịch, chuyển nhượng, kinh doanh tài sản mã hoá. Thông tư ban hành ngày 27/03/2026 và có hiệu lực ngay từ ngày đó.
Với nhà đầu tư là cá nhân, Điều 5 của Thông tư nêu gọn một câu:
"Nhà đầu tư là cá nhân (không phân biệt cá nhân cư trú hay không cư trú) có hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 0,1 % trên giá chuyển nhượng từng lần."
Toàn bộ chuyện hoang mang nằm ở mấy chữ cuối. Hãy đọc chậm: trên giá chuyển nhượng. Không phải trên khoản chênh lệch. Không phải trên phần lãi.
Phép tính là:
Thuế thu nhập cá nhân = 0,1% × giá chuyển nhượng từng lần
Trong phép tính đó không có chỗ nào để điền giá mua vào. Nên nó không thể biết bạn lãi hay lỗ. Nó chỉ biết bạn vừa bán ra bao nhiêu.
Ba tình huống, ba con số
Tôi lấy ba ca dễ hình dung. Các con số dưới đây là ví dụ tôi tự đặt để minh hoạ phép tính, không phải số lấy từ trường hợp có thật nào.
Ca thứ ba mới là ca đáng chú ý nhất, và nó ít được nói tới.
Vì thuế tính từng lần, người mua đi bán lại nhiều sẽ chạm vào nó nhiều lần, cộng dồn lại thành một con số không nhỏ. Trong khi người mua rồi để yên vài năm chỉ chạm vào nó đúng một lần, lúc bán.
Nói cách khác, cách tính này đánh vào số lần giao dịch chứ không đánh vào kết quả giao dịch. Đó là một lựa chọn thiết kế có chủ ý, và nó nói lên khá nhiều điều về việc chính sách muốn khuyến khích hành vi nào.
Chỗ mà gần như mọi bài đang viết gộp
Tôi đọc khá nhiều bài tiếng Việt về chủ đề này. Phần lớn dừng ở con số 0,1% rồi thôi. Nhưng cùng một Thông tư ấy còn quy định một cách tính hoàn toàn khác cho một nhóm khác — và bỏ qua chỗ này là bỏ mất nửa bức tranh.
Với nhà đầu tư là tổ chức được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, Điều 4 khoản 1 của Thông tư quy định mức thuế suất 20%, tính trên thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hoá — trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 10 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, nơi doanh nghiệp quy mô nhỏ chịu mức thấp hơn.
Và thu nhập ở đây được xác định là: giá bán trừ giá mua và các chi phí liên quan hợp lệ, có đầy đủ hoá đơn chứng từ.
Đặt hai vế cạnh nhau thì khác biệt lộ ra rất rõ:
Vì sao lại thiết kế lệch nhau như vậy? Câu trả lời nằm ở chi phí chứng minh.
Muốn tính thuế trên phần lãi thì phải chứng minh được giá mua. Với một tổ chức có sổ sách kế toán, hoá đơn, kiểm toán, việc đó là chuyện thường ngày. Với một cá nhân mua bán rải rác qua nhiều năm, nhiều nền tảng, thì việc dựng lại giá vốn cho từng đồng là rất khó — cho cả người nộp lẫn cơ quan thu.
Nên chính sách chọn lối gọn: bỏ hẳn việc chứng minh, đổi lại lấy một tỷ lệ rất thấp trên giá bán. Đó là sự đánh đổi giữa công bằng theo từng trường hợp và khả năng thu được trong thực tế.
Hiểu được sự đánh đổi ấy thì bớt bực. Con số 0,1% trông vô lý khi bạn đang lỗ, nhưng nó thấp chính vì nó không xét lãi lỗ. Nếu xét, nó đã không thể ở mức đó.
Ai là người phải đi nộp — chỗ này nhẹ hơn bạn tưởng
Đọc tới đây, nhiều người sẽ hình dung ra cảnh mỗi lần bán là một lần phải kê khai với cơ quan thuế. Nếu bạn giao dịch vài trăm lần một năm thì hình dung ấy đủ làm nản lòng.
Nhưng có một văn bản thứ hai trả lời đúng câu đó, và nó ít được nhắc hơn hẳn: Thông tư 41/2026/TT-BTC, ban hành ngày 06/04/2026 và có hiệu lực ngay từ ngày đó, hướng dẫn việc kê khai, khấu trừ, nộp thuế, quyết toán thuế trên thị trường tài sản mã hoá.
Điều 5 của Thông tư ấy đặt nghĩa vụ lên vai tổ chức cung cấp dịch vụ, không phải lên vai bạn:
Đọc cả bộ 5 việc ấy thì thấy một ý thiết kế rõ ràng: người ta không định bắt hàng triệu cá nhân tự kê khai từng lần bán. Người ta đặt cái phễu ở chỗ duy nhất mà mọi giao dịch đều phải đi qua — là sàn — rồi bắt sàn giữ sổ và trừ tiền hộ.
Điều ấy cũng giải thích luôn vì sao bộ điều kiện cấp phép lại nặng tới vậy. Một tổ chức được giao việc khấu trừ thuế cho cả thị trường thì không thể là một công ty dựng lên trong vài tháng.
Điều khoản đã sống, nhưng cánh cửa để nộp thì chưa mở
Bây giờ tới phần mà tôi cho là quan trọng nhất trong cả bài, và cũng là phần cần đọc cẩn thận nhất.
Đây là chỗ tôi suýt viết sai, và tôi kể lại vì cái sai ấy đắt.
Đọc lướt thì dễ tưởng cả Thông tư 32 chỉ áp cho giao dịch qua sàn được cấp phép. Nhưng đọc kỹ từng điều thì điều kiện "qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá" không phủ hết Thông tư — nó chỉ nằm ở 2 trong 4 nhóm:
Khác biệt ấy dẫn tới một kết luận rất cụ thể, và nếu bạn đang điều hành một doanh nghiệp Việt Nam có giữ tài sản mã hoá thì đây là đoạn quan trọng nhất bài:
Mức 20% với doanh nghiệp Việt Nam đã có hiệu lực từ 27/03/2026, và nó không chờ sàn nào được cấp phép cả. Doanh nghiệp phát sinh thu nhập từ chuyển nhượng tài sản mã hoá là thuộc đối tượng nộp thuế, bất kể chuyển nhượng ở đâu.
Còn mức 0,1% với cá nhân thì khác. Nó gắn với hành vi chuyển nhượng qua tổ chức cung cấp dịch vụ theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP — và như tôi đã viết trong bài về điều kiện cấp phép, tính đến ngày tôi hoàn thành bài này, chưa tổ chức nào được cấp phép.
Đây là chỗ tôi phải rất rõ ràng, vì hiểu sai thì thiệt cho chính bạn:
- Điều đó không có nghĩa là "giao dịch tài sản mã hoá ở Việt Nam thì không phải nộp thuế gì cả".
- Điều đó không phải lời khuyên rằng bạn có thể bỏ qua nghĩa vụ thuế nào đó.
- Nó chỉ có nghĩa: riêng phép tính 0,1% dành cho cá nhân được viết cho một cái cửa hiện chưa mở. Thu nhập phát sinh ngoài cửa ấy được xử lý ra sao là câu hỏi thuộc về các quy định khác — và Điều 7 khoản 2 của chính Thông tư trỏ sang đó: "Các nội dung không hướng dẫn tại Thông tư này thì thực hiện theo quy định của pháp luật thuế hiện hành."
⚠️ Một lưu ý về hạn dùng của bài: Bộ Tài chính đặt mục tiêu cấp phép sàn đầu tiên trong quý III/2026. Câu "chưa tổ chức nào được cấp phép" có thể hết đúng chỉ sau vài tuần kể từ ngày bài này lên trang. Nếu bạn đọc muộn hơn, hãy kiểm tra lại mốc đó trước khi dùng.
Còn thu nhập phát sinh từ những giao dịch ngoài cửa ấy được xử lý ra sao, thì đó là câu hỏi thuộc về các quy định khác và về cách cơ quan thuế áp dụng, không phải câu mà một bài blog trả lời thay được. Nếu bạn đang có giao dịch như vậy, đây đúng là chỗ nên hỏi người hành nghề hoặc hỏi thẳng cơ quan thuế, và hỏi trước chứ đừng đợi.
Cái tôi làm được ở đây là chỉ cho bạn thấy đúng chỗ cần hỏi, và đưa số hiệu văn bản để bạn cầm theo khi đi hỏi.
Chỗ tôi phải khai thước
Bản đầu của bài này viết từ 3 nguồn thứ cấp đối chiếu chéo, vì trang đăng toàn văn từ chối yêu cầu của tôi. Trước khi đăng, tôi mở lại được và đã đọc toàn văn cả 2 Thông tư. Mọi câu trích trong bài giờ lấy thẳng từ bản gốc, không qua trung gian.
Việc đọc bản gốc sửa được 2 chỗ mà bản đầu còn thiếu, và tôi ghi lại đây vì nó cho thấy khoảng cách giữa "ba nguồn khớp nhau" với "cầm được văn bản":
- Mức 20% có ngoại lệ. Điều 4 khoản 1 ghi rõ "trừ trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 10 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15". Không nguồn thứ cấp nào tôi đọc nhắc tới vế trừ ra ấy.
- Có hẳn một Thông tư thứ hai về thủ tục. Bản đầu của bài tôi viết rằng chưa xác minh được ai khấu trừ, ai kê khai. Đọc bản gốc mới thấy Thông tư 41/2026/TT-BTC trả lời đúng câu đó — nay đã thành một mục riêng ở trên.
Bài này vẫn không làm được mấy việc sau:
- Tôi không tra các trường hợp trừ ra tại Điều 10 Luật 67/2025/QH15. Tôi chỉ ghi lại rằng chúng tồn tại. Muốn biết tổ chức của bạn có rơi vào đó không thì phải mở luật ấy ra đọc, và đó là việc của người hành nghề.
- Tôi không mô tả thủ tục dành riêng cho cá nhân. Điều 5 Thông tư 41 đặt nghĩa vụ lên tổ chức cung cấp dịch vụ. Còn cá nhân có phải làm thêm gì nữa không, trong hoàn cảnh nào — văn bản không nói thẳng, nên tôi cũng không nói thay.
- Tôi không tư vấn cho trường hợp của bạn. Bài này mô tả phép tính chung trong văn bản, không phán hồ sơ cụ thể nào.
Điều tôi không nói trong bài này
Tôi đọc luật với tư cách một người đi làm — người phải sống với chính những quy định này — chứ không phải người hành nghề tư vấn thuế hay tư vấn pháp lý.
Nên bài này không tính thuế thay bạn, không nói bạn nên hay không nên thực hiện giao dịch nào, không khuyên mua bán hay nắm giữ bất cứ thứ gì, và không giới thiệu bất kỳ nền tảng giao dịch nào. Việc của tôi là mở văn bản ra, dẫn số hiệu, ghi ngày hiệu lực, tính vài ví dụ cho dễ hình dung, rồi chỉ ra chỗ bạn cần hỏi người có chứng chỉ hành nghề.
Tóm lại
Cá nhân nộp 0,1% trên giá bán từng lần, không trừ giá vốn, nên bán lỗ vẫn phát sinh thuế. Tổ chức trong nước nộp 20% trên phần lãi, được trừ giá mua và chi phí hợp lệ, nên giao dịch lỗ thì không có thu nhập để tính.
Cùng một Thông tư, cùng một giao dịch, hai cách tính khác hẳn nhau — và khác biệt ấy không phải sự bất công ngẫu nhiên, nó là cái giá của việc không phải chứng minh giá vốn.
Còn cánh cửa mà Thông tư mô tả, cửa bán qua tổ chức được cấp phép trong nước, tới lúc này vẫn chưa mở. Khi nó mở, phép tính ở trên là thứ bạn sẽ gặp ngay ở bước đầu tiên. Biết trước thì không ai giật mình.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.