Halving không phải 4 năm một lần — sổ cái ghi 1.319 rồi 1.402 rồi 1.439 ngày
Nếu bạn hỏi mười người trong ngành này rằng halving là gì, 9 người sẽ trả lời gần giống nhau: cứ 4 năm một lần, phần thưởng đào Bitcoin giảm đi một nửa.
Vế sau đúng. Vế trước thì không.
Tôi biết điều đó vì tôi làm cái việc mà bài nào trên trang này cũng làm: mở bản gốc ra đếm. Lần này bản gốc là sổ cái, và tôi tra đúng 4 khối mà tại đó phần thưởng đổi.
4 cái mốc, đọc theo giờ Việt Nam
Halving không xảy ra vào một ngày do ai đó chọn. Nó xảy ra khi chuỗi khối chạm tới một số hiệu định sẵn: khối 210.000, rồi 420.000, rồi 630.000, rồi 840.000.
Đây là giờ thật của 4 khối đó, tôi đã đổi sẵn sang giờ Việt Nam:
3 khoảng cách, không cái nào bằng 4 năm
Bây giờ lấy hiệu của các mốc trên. Đây là toàn bộ phép tính, không có gì phức tạp:
- Từ lần thứ nhất tới lần thứ hai: 1.319 ngày
- Từ lần thứ hai tới lần thứ ba: 1.402 ngày
- Từ lần thứ ba tới lần thứ tư: 1.439 ngày
Bốn năm, tính cả một năm nhuận, là 1.461 ngày.
Vậy lần ngắn nhất hụt mất 142 ngày — gần 5 tháng. Lần dài nhất vẫn còn hụt 22 ngày.
Câu "4 năm một lần" chưa từng đúng một lần nào. Nó chỉ là con số làm tròn, được lặp lại đủ nhiều để thành ra một sự thật trong đầu người nghe.
Và có một chuyện thú vị hơn cả việc nó sai: nó đang sai ít dần đi. 1.319, rồi 1.402, rồi 1.439 — mỗi lần lại nhích gần 1.461 hơn.
Vì sao các khoảng cách dài dần ra
Chỗ này là cả câu chuyện, và hiểu nó thì hiểu luôn cách cái máy ở dưới vận hành.
Lịch halving không đếm bằng ngày. Nó đếm bằng khối. Cứ 210.000 khối thì phần thưởng giảm một nửa, bất kể chỗ khối đó mất bao lâu mới ra đời.
Mạng lưới cố giữ nhịp một khối mỗi 10 phút. Nếu giữ được chính xác, 210.000 khối sẽ mất đúng 1.458 ngày — sát 4 năm. Nhưng nó không giữ chính xác được, vì nhịp phụ thuộc vào tổng số máy đang đào.
Máy đào tăng lên thì khối ra nhanh hơn 10 phút. Mạng lưới thấy vậy thì siết độ khó lên, kéo nhịp về lại. Việc siết ấy chỉ diễn ra sau mỗi 2.016 khối, nên bao giờ cũng đi sau một nhịp.
Những năm đầu, số máy đào tăng dữ dội. Độ khó ở khối 210.000 là 3.438.909. Tới khối 420.000 nó đã là hơn 213 tỷ. Cứ mỗi lần siết là mạng lại chạy nhanh hơn mức chuẩn một chút, và chỗ nhanh ấy dồn lại thành 142 ngày hụt trong chu kỳ đầu tiên.
Về sau ngành đào lớn lên, tốc độ tăng chậm lại, nhịp khối bám gần 10 phút hơn. Nên khoảng cách giữa các lần halving dài dần ra và tiến về phía con số 4 năm.
Nói gọn: độ lệch giữa "4 năm" và thực tế chính là dấu vết của tốc độ mà ngành đào đã lớn lên. Con số 142 ngày kia không phải sai số của cái máy — nó là bản ghi tăng trưởng của cả một ngành, viết bằng đơn vị thời gian.
Cái gì thật sự xảy ra tại khối đó
Không có thông báo nào. Không ai bấm nút. Không có cuộc họp nào phê duyệt.
Mỗi phần mềm đang chạy trên mạng lưới đều mang sẵn một dòng quy tắc: khi chiều cao khối chạm 210.000 lần thứ n, phần thưởng chia đôi. Tới đúng khối đó, mọi máy trên thế giới cùng đổi cách tính, cùng lúc, vì chúng đọc cùng một quy tắc chứ không nghe cùng một mệnh lệnh.
Người đào ra khối 839.999 nhận 6,25 BTC. Người đào ra khối 840.000 nhận 3,125 BTC. Cách nhau vài phút, và không ai hỏi ý kiến ai.
Đây là điểm tôi muốn bạn giữ lại từ bài này, hơn cả mấy con số ngày: một cái lịch mà không ai có quyền hoãn.
Còn lại 928.000 coin, và hơn một trăm năm
Phần thưởng giảm một nửa mỗi 210.000 khối, nên tổng số coin sẽ ra đời có trần. Trần đó là 21.000.000.
Tôi tính thử xem đã đi tới đâu. Bốn chặng đầu, mỗi chặng 210.000 khối với các mức thưởng 50, 25, 12,5 và 6,25 cho ra 19.687.500 coin. Từ khối 840.000 tới khối mới nhất lúc tôi viết bài là 963.039, thêm khoảng 384.500 coin nữa ở mức 3,125.
Cộng lại: khoảng 20.072.000 coin — tức 95,58% tổng nguồn cung đã ra đời.
Còn khoảng 928.000 coin chưa được đào. Nghe thì ít, nhưng vì phần thưởng cứ giảm một nửa mãi, chỗ ít ỏi đó sẽ mất hơn một trăm năm mới nhỏ giọt hết. Coin cuối cùng rơi vào khoảng năm 2140.
2 loại lịch: đếm bằng khối và đếm bằng ngày
Bây giờ kéo về chỗ chúng ta đang đứng, vì đây mới là lý do tôi chọn viết bài này giữa lúc thị trường Việt Nam đang chờ những mốc pháp lý của riêng nó.
Cả năm nay, người quan tâm tài sản mã hoá ở Việt Nam sống bằng các mốc ngày. Ngày một nghị định có hiệu lực. Ngày một loại thuế bắt đầu áp. Mốc 6 tháng tính từ khi sàn đầu tiên được cấp phép, theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.
Những mốc ấy có một điểm chung: chúng đếm bằng ngày, và ngày thì do người đặt ra. Đặt được thì dời được, hoãn được, sửa được bằng một văn bản khác. Đó không phải lời chê — một xã hội cần đúng loại lịch có thể sửa, vì hoàn cảnh có thể đổi.
Còn cái lịch trong bài này thì khác hẳn. Nó đếm bằng khối. Muốn dời nó phải thuyết phục được phần lớn số máy trên toàn cầu cùng thay quy tắc một lúc — chuyện chưa từng xảy ra với quy tắc này.
Hiểu được chỗ khác nhau ấy giúp bạn đọc tin chính xác hơn nhiều. Khi ai đó nói "sắp tới sẽ có", câu hỏi đầu tiên nên là: cái mốc đó đếm bằng gì? Nếu đếm bằng khối, mở sổ ra là biết còn bao xa. Nếu đếm bằng ngày, thì phải hỏi tiếp: ai là người có quyền dời nó, và họ đã dời lần nào chưa.
Chỗ tôi phải khai thước
Bài này đo được: số hiệu 4 khối halving, dấu thời gian của chúng, độ khó tại các khối đó, chiều cao khối mới nhất lúc tôi viết, và các phép trừ ngày. Bạn mở đường dẫn cuối bài ra là đối chiếu được từng con số, không cần tin tôi.
Bài này không đo được mấy thứ sau, nên tôi không viết như thể đã đo:
- Nguồn cung chính xác tuyệt đối. Tôi tính bằng công thức. Số thật thấp hơn một chút vì vài khối trong lịch sử không nhận đủ thưởng.
- Ngày halving lần thứ 5. Con số 604 ngày là phép chia dựa trên giả định nhịp 10 phút. Nhịp thật đã lệch trong cả 4 chu kỳ trước, nên nó sẽ lệch tiếp.
- Giá. Bài này không nói một chữ nào về việc halving ảnh hưởng thế nào tới giá, vì đó là chuyện tôi không đọc được từ sổ cái.
Điều tôi không nói trong bài này
Tôi đọc luật và đọc dữ liệu với tư cách một người đi làm — người phải sống với chính những quy định này — chứ không phải người hành nghề tư vấn pháp lý hay tư vấn đầu tư.
Nên bài này không khuyên bạn mua, bán hay nắm giữ bất cứ thứ gì, không nói giá sẽ đi đâu sau kỳ halving nào, và không giới thiệu bất kỳ nền tảng giao dịch nào. Việc của tôi là mở bản gốc ra, đếm cái đếm được, ghi rõ ngày giờ, rồi đặt chúng cạnh nhau cho bạn tự nhìn.
Tóm lại
Halving đã xảy ra 4 lần. Ba khoảng cách giữa chúng là 1.319, 1.402 và 1.439 ngày — không lần nào chạm tới con số 1.461 ngày mà câu nói quen thuộc ngụ ý.
Nó không sai vì cái máy chạy sai. Nó lệch vì lịch ấy đếm bằng khối, còn chúng ta quen nghĩ bằng năm, và khoảng lệch giữa hai cách đếm chính là dấu vết của việc ngành đào đã lớn lên nhanh tới mức nào.
Còn 86.961 khối nữa tới lần thứ 5. Không ai dời được mốc đó, cũng không ai cần thông báo khi nó tới.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.