32.000 người Việt và 3 con số lẽ ra đủ để dừng lại
Buổi sáng trước một tòa nhà ở TP.HCM
Ngày 08/04/2018, trước trụ sở Công ty cổ phần Modern Tech tại TP.HCM, hàng chục người tụ tập, cầm băng rôn. Trên băng rôn là tên hai dự án: iFan và Pincoin. Con số họ nêu: khoảng 15.000 tỷ đồng.
Đó là cách phần lớn người Việt lần đầu nghe tới cụm từ "lừa đảo tiền ảo" trên trang nhất. Không phải qua một bản tin cảnh báo. Qua một đám đông đứng ngoài đường.
Bài này không kể lại vụ án. Bài này làm một việc khác: lấy đúng những con số đã công bố công khai từ trước khi vụ việc vỡ, đặt cạnh nhau, và xem chúng nói gì. Vì gần như toàn bộ dấu hiệu đều nằm trong tài liệu chào mời, chứ không nằm trong hồ sơ điều tra.
Ba con số lẽ ra đủ để dừng lại
Trước khi có bất kỳ đơn tố cáo nào, người tham gia đã được nghe 3 con số. Cả 3 đều được nói ra một cách tự hào, như một lợi thế.
Con số thứ ba là con số hay bị bỏ qua nhất, nhưng nó mới là cái quyết định tốc độ. Khi thu nhập của một người phụ thuộc vào việc rủ thêm người, thì mỗi người tham gia biến thành một người bán hàng không lương. Số người không tăng theo đường thẳng. Nó nhân lên.
48% một tháng nghĩa là gì khi bấm máy tính
Đây là phép tính mất khoảng 30 giây, và nó là phép tính tôi mong bạn nhớ nhất trong bài.
Giả sử bạn bỏ 100 triệu đồng, và lãi 48% mỗi tháng được cộng dồn đúng như lời hứa.
Con số cuối cùng là chỗ phép thử nằm. Nếu một cơ chế thật sự tạo ra 48% mỗi tháng, thì người sở hữu nó không cần đi gọi vốn từ 32.000 người. Họ chỉ cần vay ngân hàng với lãi suất 10% một năm, rồi giữ phần chênh lệch. Việc phải đi mời người khác góp tiền chính là bằng chứng rằng cơ chế đó không tồn tại.
Đây là phép thử dùng được cho mọi lời mời, không riêng tài sản mã hóa: nếu cỗ máy in tiền này có thật, vì sao chủ của nó cần tiền của tôi?
Vì sao phải mượn danh Singapore và Ấn Độ
Theo thông tin báo chí đưa, cả 2 dự án do 7 người Việt lập ra, nhưng iFan được giới thiệu là dự án đến từ Singapore, còn Pincoin đến từ Ấn Độ.
Cái tên nước ngoài làm được 2 việc cùng lúc. Việc thứ nhất: nó tạo cảm giác dự án đã qua một hệ thống pháp lý nghiêm ngặt hơn. Việc thứ hai, và đây mới là việc chính, nó dựng sẵn một khoảng cách để đổ trách nhiệm khi có chuyện — công ty ở nước ngoài, người ở đây chỉ là đơn vị hợp tác.
Cách kiểm mất vài phút, và tôi đã viết riêng một bài về nó: xem bài soi 5 pháp nhân đứng sau các sàn sắp được cấp phép. Nguyên tắc giống nhau ở mọi trường hợp: tên viết tắt không nói lên gì, tên trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp mới nói. Cái tên bạn cần tra không phải tên dự án, mà tên pháp nhân ký hợp đồng với bạn.
Nếu chuyện đó xảy ra hôm nay, khung pháp lý nói gì
Năm 2018, Việt Nam chưa có văn bản riêng nào cho lĩnh vực này. Người tố cáo phải dựa vào các tội danh chung của Bộ luật Hình sự.
Từ 01/09/2026 thì khác. Nghị định 284/2026/NĐ-CP đã có hiệu lực, và một mô hình như iFan sẽ chạm vào nhiều hành vi cùng lúc.
Có một điều khung pháp lý mới làm được mà năm 2018 không có: nó cho người bình thường một cái thước. Trước đây, câu hỏi "chỗ này có hợp pháp không" gần như không có chỗ tra. Bây giờ có: tra xem bên mời bạn có nằm trong danh sách được cấp phép không. Tính tới hôm nay, danh sách đó vẫn trống — và đó cũng là một câu trả lời.
Cái đọng lại sau 8 năm
Vụ iFan và Pincoin thường được kể như một câu chuyện về lòng tham. Tôi nghĩ cách kể đó vừa dễ dãi vừa vô dụng, vì nó khiến người nghe yên tâm rằng mình khác họ.
Đọc lại các con số, cái đọng lại là một chuyện khác: toàn bộ dấu hiệu đều nằm trong tài liệu chào mời, và đều kiểm được bằng một cái máy tính bỏ túi. 48% mỗi tháng là con số họ tự in ra. 1,6 tới 2,6 đô la là giá họ tự đặt. Hoa hồng theo tầng là mô hình họ tự mô tả.
Không ai phải phá án mới thấy. Chỉ cần bấm 1 phép nhân, và hỏi 1 câu: nếu có thật, vì sao cần tiền của tôi.
Đọc xong rồi thì đi tiếp đâu
Nếu bạn muốn biết cách tra một pháp nhân trước khi giao tiền, đọc bài soi 5 pháp nhân đứng sau các sàn — có đủ các bước tra cứu.
Nếu bạn muốn xem một cỗ máy sập ở quy mô thế giới trông thế nào, đọc bài về Mt.Gox và FTX: 2 sàn sập, 2 tòa án, cùng một lỗi gốc.
Nếu bạn muốn biết hôm nay pháp luật Việt Nam đã chạm tới đâu, đọc bài về ngày Nghị định 284 có hiệu lực.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.