939 tỷ tỷ phép thử mỗi giây, không tạo ra gì — vì sao vẫn cần blockchain
Có một câu hỏi mà người mới bước vào lĩnh vực này hay hỏi, và theo tôi đó là câu hỏi hay nhất trong tất cả:
Sao phải phức tạp thế? Sao không dùng một cơ sở dữ liệu bình thường cho xong?
Người hỏi câu này thường bị coi là chưa hiểu. Tôi nghĩ ngược lại: ai hỏi được câu đó là đã chạm đúng vào chỗ cốt lõi. Vì câu trả lời thật không nằm ở kỹ thuật, nó nằm ở chỗ chúng ta chấp nhận tin ai.
Và như mọi bài trên trang này, tôi bắt đầu bằng một phép đo.
939 tỷ tỷ phép thử mỗi giây
Mạng Bitcoin có một con số gọi là tốc độ băm — tức số phép thử mà toàn bộ máy móc trên mạng thực hiện trong một giây.
Ngày 18/08/2026, con số ấy là khoảng 939 tỷ tỷ phép thử mỗi giây.
Viết bằng chữ số thì nó là 939 rồi 18 con số 0 phía sau. Con số này lớn tới mức không có cách nào hình dung trực tiếp, nên tôi sẽ không cố ví von.
Điều đáng nói hơn kích cỡ là bản chất của chỗ tính toán ấy: nó không sản xuất ra thứ gì.
Không dự báo thời tiết. Không tính toán khoa học. Không huấn luyện mô hình nào. Toàn bộ số phép thử ấy chỉ để tìm ra một con số ngẫu nhiên thoả mãn một điều kiện tuỳ ý — một bài toán được đặt ra chỉ để cho khó, và độ khó tự động tăng lên mỗi khi có thêm máy tham gia.
Nghe thì phi lý. Nhưng chính chỗ phi lý ấy là toàn bộ điểm của thiết kế.
Bài toán thật không phải bài toán kỹ thuật
Hãy quên máy móc đi một lát, và nhìn vấn đề gốc.
2 người không quen nhau muốn trao đổi giá trị. Người A đưa tiền, người B giao hàng. Nhưng A không tin B, B cũng không tin A.
Loài người đã giải bài toán này từ rất lâu, và lời giải luôn là: tìm một bên thứ ba mà cả hai cùng tin.
Ngân hàng giữ tiền và ghi sổ. Công chứng viên xác nhận chữ ký. Toà án phân xử khi có tranh chấp. Cơ quan đăng ký giữ sổ đỏ. Tất cả đều là những bên thứ ba, và chúng hoạt động rất tốt.
Nhưng lời giải ấy có một điều kiện ngầm mà ít khi ai nói ra: phải có sẵn một bên thứ ba đáng tin, và cả hai bên phải cùng chấp nhận bên đó.
Điều kiện ấy đúng trong phần lớn trường hợp. Nó không đúng trong một số trường hợp: khi 2 bên ở 2 hệ pháp luật khác nhau, khi không bên nào chấp nhận trọng tài của bên kia, khi chi phí để bên thứ ba tham gia lớn hơn giá trị món giao dịch, hoặc khi chính bên thứ ba là thứ người ta không dám tin.
Cái máy chúng ta đang nói tới sinh ra cho đúng khoảng trống đó. Và cách nó lấp là:
Thay vì tìm một bên đáng tin, hãy làm cho việc gian lận đắt hơn phần lợi thu được từ gian lận.
Vì sao chỗ tính toán vô nghĩa lại có nghĩa
Bây giờ 939 tỷ tỷ phép thử kia mới lộ ra vai trò của nó.
Mỗi trang sổ — mỗi khối — được đóng lại bằng một lời giải cho bài toán khó nói trên. Trang sau móc vào trang trước bằng chính lời giải ấy. Muốn sửa một dòng ở trang cũ thì phải giải lại bài toán của trang đó, rồi giải lại toàn bộ các trang sau nó, và phải giải nhanh hơn tốc độ mà cả thế giới đang giải các trang mới.
Trong bài về khối chứa giao dịch mua pizza, tôi đã đếm được 905.996 khối chồng lên trên nó. Muốn xoá dòng đó đi thì phải làm lại từng ấy công việc, trong lúc phần còn lại của thế giới vẫn đang chạy tiếp.
Nên chỗ tính toán "vô nghĩa" kia thực ra là một bức tường chi phí. Nó không ngăn được kẻ gian về mặt kỹ thuật — nó làm cho việc gian lận trở nên không đáng làm về mặt kinh tế.
Và đây là chỗ tôi thấy thú vị nhất: niềm tin ở đây không dựa vào phẩm chất của ai cả. Không cần ai tử tế. Không cần ai giữ lời. Chỉ cần mọi người hành xử theo lợi ích của chính mình, và thiết kế bảo đảm rằng lợi ích ấy nghiêng về phía trung thực.
Chỗ mà cách thứ hai thường bị dùng sai
Vì hiểu được cái giá, ta cũng hiểu luôn vì sao rất nhiều dự án gắn chữ blockchain vào lại không đi tới đâu.
Nếu trong hệ thống của bạn đã có một bên ai cũng tin — công ty mẹ, cơ quan quản lý, hay chính bạn — thì việc trả chi phí để không cần tin ai là trả tiền cho một thứ bạn không dùng tới.
Một cơ sở dữ liệu bình thường sẽ nhanh hơn, rẻ hơn, dễ sửa khi có lỗi, và có người chịu trách nhiệm khi hỏng.
Câu hỏi để phân biệt rất gọn, và bạn có thể dùng nó cho bất kỳ đề xuất nào nghe có vẻ hấp dẫn: ở đây có ai đó mà mọi bên đều tin không? Nếu có, đừng trả chi phí kia. Nếu không có, và đó là lý do việc này chưa làm được, thì lúc ấy cách thứ hai mới đáng.
Việt Nam đang chọn cách còn lại, và chọn có chủ đích
Bây giờ kéo về khung pháp lý đang được dựng ở nước mình, vì đặt chúng cạnh nhau thì cả hai đều sáng ra.
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không tìm cách bỏ bên thứ ba. Nó làm điều ngược lại: dựng lên một bên thứ ba và đặt điều kiện thật nặng để bên đó đáng tin.
Vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Hạ tầng công nghệ thông tin an toàn ở cấp độ cao. Nghĩa vụ quản lý tách biệt tài sản khách hàng với tài sản của chính tổ chức. Yêu cầu về nhân sự, về phòng chống rửa tiền, về thanh toán qua tài khoản chuyên dụng tại ngân hàng.
Đọc cả bộ điều kiện ấy như một câu trả lời cho bài toán niềm tin thì nó rất mạch lạc: người ta đang xây một bên thứ ba đủ nặng để không bỏ chạy được, và đủ ràng buộc để có chỗ mà kiện.
Đó là loại niềm tin mà cái máy ở dưới không tạo ra được. Sổ cái bảo đảm rằng dòng ghi không bị sửa; nó không bảo đảm rằng bên giữ hộ tài sản của bạn làm ăn tử tế. 2 lớp bảo đảm khác nhau, và bạn cần cả hai nếu định gửi tài sản cho ai đó.
Nên câu chuyện không phải "công nghệ thay luật" như nhiều bài viết vẫn nói. Đúng hơn là: cái máy giải được phần mà luật giải rất tốn kém, còn luật giải được phần mà cái máy không với tới. Chỗ chúng ta đang đứng là chỗ hai thứ đó gặp nhau.
Chỗ tôi phải khai thước
Con số 939 tỷ tỷ phép thử mỗi giây là số ước tính, không phải phép đếm.
Không ai đếm được từng cỗ máy đang đào trên thế giới. Con số này được suy ra từ tốc độ mà các khối thực tế được tìm thấy, đối chiếu với độ khó hiện hành của mạng — tức là suy ngược từ kết quả ra công suất. Dữ liệu tôi đọc cũng cho thấy con số này dao động khá mạnh giữa các ngày, từ khoảng 918 tới hơn 1.000 tỷ tỷ.
Tôi cũng không đo được mấy thứ sau, nên không viết về chúng như thể đã đo: lượng điện tiêu thụ thật, chi phí bằng tiền của toàn mạng, và tỷ lệ các nguồn điện được dùng. Những con số ấy có lưu hành ngoài kia, nhưng chúng đến từ mô hình ước lượng chứ không đọc thẳng từ sổ cái được, nên chúng không thuộc loại tôi đưa vào bài.
Điều tôi không nói trong bài này
Tôi đọc luật và đọc dữ liệu với tư cách một người đi làm — người phải sống với chính những quy định này — chứ không phải người hành nghề tư vấn pháp lý hay tư vấn đầu tư.
Nên bài này không khuyên bạn mua, bán hay nắm giữ bất cứ thứ gì, không đánh giá dự án công nghệ nào, và không giới thiệu bất kỳ nền tảng giao dịch nào. Việc của tôi là mở bản gốc ra, đếm cái đếm được, ghi rõ ngày giờ, rồi đặt chúng cạnh nhau cho bạn tự nhìn.
Tóm lại
Cả mạng lưới đang chạy khoảng 939 tỷ tỷ phép thử mỗi giây, và không phép thử nào tạo ra sản phẩm. Chúng dựng lên một bức tường chi phí, để việc sửa sổ trở nên không đáng làm.
Đó là cái giá của việc không phải tin một ai cả — và nó chỉ đáng trả khi bạn thật sự không có ai để tin.
Việt Nam đang đi hướng còn lại: dựng một bên thứ ba nặng ký, có giấy phép, có vốn, có nghĩa vụ tách bạch tài sản khách hàng, có chỗ để kiện khi sai.
Hai cách giải cùng một bài toán cũ như chính chuyện buôn bán: làm sao để 2 người không quen nhau vẫn dám trao đổi. Một cách trả bằng điện, một cách trả bằng thể chế. Biết mình đang trả bằng gì thì đọc mọi tin tức trong lĩnh vực này đều sáng hơn.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.