Có sàn rồi thì bạn mua bán với ai
Cái chợ và cái giấy phép mở chợ
Hình dung một khu đất trống ở đầu làng.
Xã cấp giấy cho phép mở chợ ở đó. Giấy ghi rõ: được phép họp chợ, đủ điều kiện phòng cháy, có chỗ đỗ xe, có người quản lý.
Sáng hôm sau bạn gánh rau ra. Chợ mở đúng giờ, mái che sạch sẽ, bảo vệ đứng đàng hoàng.
Và không có ai đi chợ.
Bạn ngồi tới trưa. Rau héo. Bạn gánh về.
Cái giấy phép làm đúng việc của nó — nó cho phép chợ tồn tại. Nhưng nó không có nhiệm vụ mang người mua tới, và nó cũng không hứa điều đó.
Sàn giao dịch cũng đúng như vậy. Và đây là chỗ tôi thấy gần như không bài nào nhắc tới, dù nó quyết định trực tiếp việc bạn có bán được tài sản của mình hay không.
Tôi đếm trong toàn văn, và con số là 1
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP là văn bản dựng nên cả thị trường thí điểm này. Tôi tải toàn văn về và đếm chữ "thanh khoản".
Nó xuất hiện đúng 1 lần.
Một lần thì vẫn là có. Nhưng chỗ nó nằm mới là chuyện đáng kể.
Tôi kể chi tiết vị trí ra vì nó dễ bị đọc thành điều ngược lại. Nếu chỉ nghe "luật có nhắc thanh khoản", người ta sẽ yên tâm rằng có ai đó đang lo phần này. Đọc đúng chỗ nó nằm thì thấy: chữ ấy thuộc về hồ sơ của bên phát hành token, và kèm điều kiện "nếu có".
Đây không phải một lỗ hổng của người soạn luật. Luật quản trị điều kiện được phép làm; còn có người giao dịch hay không là việc của thị trường. Ranh giới đó hợp lý.
Nhưng nó có nghĩa là: một sàn có thể qua đủ 5 cửa của Điều 8, được cấp phép hợp lệ, mở cửa đúng ngày — và vẫn có một sổ lệnh mỏng tới mức bạn không bán được.
Chuyện đó không vi phạm gì cả.
Sổ lệnh mỏng thì bạn mất gì
Nhiều người nghe "thanh khoản thấp" thì nghĩ là "hơi khó bán". Cụ thể hơn thế.
Thứ nhất là chênh lệch mua bán. Trên một sàn dày, giá người muốn mua và giá người muốn bán sát nhau. Trên sàn mỏng, hai giá đó cách xa. Bạn bán ngay lập tức thì phải chịu mức giá thấp hơn hẳn cái giá bạn nhìn thấy trên bảng.
Thứ hai là trượt giá khi lệnh lớn. Lệnh nhỏ thì còn khớp được. Lệnh lớn ăn hết những người mua đang chờ ở giá tốt, rồi tự đẩy giá xuống trong lúc chính nó đang khớp. Bạn bán xong mới thấy giá trung bình thấp hơn dự tính.
Thứ ba, và đây là cái đau nhất: bạn không biết trước điều đó cho tới lúc cần bán gấp. Ngày thị trường yên thì sàn mỏng trông vẫn bình thường. Đúng hôm nhiều người cùng muốn bán mới là lúc mỏng lộ ra.
Sàn số một Hàn Quốc đã giải bài này thế nào
Đây là phần tôi cho là đáng giá nhất, vì nó là một lời giải đã chạy thật.
Upbit ra mắt tháng 10/2017. Nó không mở cửa với một sổ lệnh trống rồi chờ.
Nó ra mắt bằng hợp tác với Bittrex, sàn Mỹ đang lớn khi đó. Hợp tác cho Upbit hơn 110 đồng niêm yết sẵn ngay ngày đầu, và quan trọng hơn: dùng chung sổ lệnh cho BTC, ETH và USDT.
Người dùng Upbit đặt lệnh vào một cái bể đã có sẵn người mua người bán ở phía bên kia thế giới.
Trong 2 tháng, Upbit lên vị trí số một toàn cầu về khối lượng.
Tới tháng 9/2019 — gần 2 năm sau — khi bể của mình đã đủ dày, Upbit mới cắt sổ lệnh chung và đứng một mình.
Đọc kỹ mốc thời gian đó: gần 2 năm đi mượn. Sàn dẫn đầu một thị trường lớn cũng cần chừng ấy thời gian để tự đứng được.
Còn ở Việt Nam thì bài này giải bằng gì
Tôi chưa có câu trả lời, và tôi sẽ không đoán. Nhưng có thể chỉ ra chỗ khó nằm ở đâu.
Nghị quyết 05 đặt ra một khung khá chặt: sàn phải là doanh nghiệp Việt Nam, dữ liệu phải đặt tại Việt Nam, tài sản khách phải tách bạch, và toàn bộ mô hình nằm trong một thí điểm có kiểm soát. Trong một khung như vậy, việc nối sổ lệnh với một sàn nước ngoài — cách Upbit đã làm — không phải chuyện chỉ cần hai bên gật đầu là xong.
Đó là chỗ tôi thấy câu hỏi vẫn để ngỏ. Và nó là câu hỏi nên hỏi trước khi có tin cấp phép, chứ không phải sau.
3 câu hỏi thay cho câu "sàn nào được cấp phép"
Khi bản tin đầu tiên xuất hiện, phần lớn người đọc sẽ hỏi sàn nào được cấp. 3 câu dưới đây cho bạn nhiều hơn.
Một — trong 6 tháng đầu, thanh khoản của sàn này tới từ đâu? Có nhà tạo lập thị trường không, là ai. Có nối với bể nào bên ngoài không. Nếu câu trả lời là "người dùng tự tạo ra" thì bạn đang nhìn một cái chợ mới mở.
Hai — chênh lệch mua bán thực tế là bao nhiêu? Đây là con số bạn tự đo được ngay ngày đầu, không cần ai công bố: mở bảng giá, nhìn giá mua cao nhất và giá bán thấp nhất, lấy hiệu. Đo vài lần trong ngày. Số đó nói thật hơn mọi thông cáo.
Ba — nếu tôi muốn bán toàn bộ trong một buổi sáng, sổ lệnh có đủ dày không? Nhìn cột khối lượng đang chờ ở các mức giá dưới giá hiện tại. Cộng lại. So với số bạn đang giữ.
3 việc này đều làm được bằng mắt, trong vài phút, và không cần tin ai cả.
Một câu để giữ lại
Trong bài về Hàn Quốc, tôi có viết một câu mà tôi muốn nhắc lại ở đây, vì nó thuộc về bài này hơn:
Giấy phép không phải cái hào bảo vệ. Hào là đường tiền qua ngân hàng, và là thanh khoản.
Trong 27 đơn vị còn hoạt động ở Hàn Quốc, chỉ 5 đơn vị có tài khoản thực danh với ngân hàng. Và trong số 5 đó, năm 2024 chỉ 2 sàn có lãi.
Không cái nào trong số đã chết là chết vì phần mềm.
Chúng chết vì cái chợ không có người đi.
Đọc xong rồi thì đi tiếp đâu
Nguồn — bản gốc, mời bạn đọc ở đây
Phần trên là bản kể lại bằng tiếng thường. Bản có giá trị vẫn là các nguồn dưới đây, nên tôi để nguyên đường dẫn cho bạn mở ra đọc thẳng bất cứ lúc nào. Mọi con số trong bài đều được đối chiếu qua ít nhất 2 nguồn trước khi viết.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.