Doanh nghiệp Việt muốn giữ coin trên sổ sách — luật cho tới đâu
Câu hỏi đến từ bài trước
Trong bài về công ty nắm nhiều bitcoin nhất thế giới, tôi dừng ở một câu hỏi: một doanh nghiệp Việt Nam thì làm được tới đâu?
Câu hỏi đó không phải chuyện lý thuyết. Muốn ghi một tài sản vào bảng cân đối kế toán, doanh nghiệp cần 3 thứ: một cơ sở pháp lý công nhận nó là tài sản, một hướng dẫn hạch toán, và một cách xác định giá trị mà kiểm toán chấp nhận được.
Thiếu bất kỳ thứ nào trong 3, kế toán trưởng sẽ không ký. Và tính đến đầu năm nay, Việt Nam mới có thứ đầu tiên.
Mốc 04/03/2026 mà bảng tra chưa có
Ngày 04/03/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC, hướng dẫn nguyên tắc kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, áp dụng từ năm tài chính 2026.
Trong bảng tra các mốc ngày tôi xếp trước đó, mốc này không có. Cùng với ngày 01/03/2026 của Luật Trí tuệ nhân tạo mà tôi bổ sung trong bài về Chương IV Luật 71, đây là 2 mốc rơi vào đúng đầu tháng 3 năm nay và đều đi qua rất lặng lẽ.
Thông tư 15 áp cho ai
Phạm vi áp dụng gồm 3 nhóm, và nhóm thứ 3 mới là nhóm liên quan tới phần lớn doanh nghiệp đang đọc bài này.
Nhóm thứ nhất: tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Là các bên sẽ vận hành sàn, lưu ký, tự doanh, hoặc cung cấp nền tảng phát hành theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.
Nhóm thứ hai: tổ chức phát hành tài sản mã hóa. Bên đưa token ra thị trường.
Nhóm thứ ba: nhà đầu tư trong nước là tổ chức — doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, tham gia thị trường tài sản mã hóa. Đây chính là một công ty bình thường muốn giữ tài sản mã hóa trên sổ sách của mình.
Nhóm thứ ba tồn tại trong văn bản là một tín hiệu rõ ràng: người soạn thông tư đã tính tới trường hợp doanh nghiệp không làm nghề này nhưng vẫn nắm giữ.
Ghi vào sổ theo chế độ nào
Điểm dễ hiểu lầm nhất: Thông tư 15 không dựng một hệ thống kế toán riêng cho tài sản mã hóa.
Tổ chức tham gia thị trường vẫn phải tuân thủ Luật Kế toán và chuẩn mực kế toán Việt Nam, hạch toán theo Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, cộng thêm các quy định tại Thông tư 15, để ghi sổ, lập và trình bày báo cáo tài chính.
Nói cách khác: tài sản mã hóa đi vào bộ sổ hiện có, không đi vào một quyển thứ hai. Thông tư 15 làm việc bổ sung — hướng dẫn cách hạch toán cho phù hợp với bản chất của từng loại nghĩa vụ, kèm yêu cầu theo dõi chi tiết và thuyết minh trên báo cáo tài chính khi cần thiết.
Với kế toán trưởng, câu này quan trọng hơn mọi câu khác trong bài: không phải học một hệ thống mới, mà phải đọc kỹ phần bổ sung và phần thuyết minh. Cụ thể tới từng tài khoản và từng cách xác định giá trị thì phải mở chính thông tư ra đọc, vì đó là nơi duy nhất có câu trả lời ràng buộc.
Khoảng trống: có cách ghi, chưa có chỗ mua
Đây là nghịch lý đang tồn tại, và nó cần được nói thẳng.
Thông tư 15 hướng dẫn kế toán cho tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa. Nhưng thị trường ấy, theo nghĩa hợp pháp của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, chưa vận hành: tới hôm nay chưa có tổ chức nào tại Việt Nam được cấp phép cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.
Điều kiện đặt ra rất nặng. Nghị quyết 05, Điều 8 khoản 2 yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng đã góp bằng đồng Việt Nam. Điều 8 khoản 3 yêu cầu tối thiểu 65% vốn đến từ các tổ chức, và nhà đầu tư nước ngoài không vượt quá 49%.
Nghĩa là hiện nay một doanh nghiệp Việt đã có hướng dẫn ghi sổ, đã có mức thuế, đã có chế tài — nhưng chưa có một nơi trong nước để thực hiện giao dịch qua tổ chức được cấp phép. Tôi đã viết riêng về khoảng trống này trong bài vì sao chưa sàn nào được cấp phép.
20% với tổ chức, 0,1% với cá nhân
Thông tư 32/2026/TT-BTC đặt 2 mức khác nhau, và khác nhau về bản chất chứ không chỉ về con số.
Cá nhân: 0,1% trên từng lần chuyển nhượng. Tính trên giá trị giao dịch, không tính trên lãi. Bán lỗ vẫn phát sinh nghĩa vụ — tôi đã bóc trong bài về thuế 0,1% khi bán lỗ.
Tổ chức trong nước: 20%. Đây là mức thuế thu nhập doanh nghiệp, tính trên thu nhập chứ không tính trên doanh số giao dịch.
Khác biệt này giải thích vì sao doanh nghiệp bắt buộc phải có sổ sách đúng chuẩn còn cá nhân thì chưa. Muốn tính 20% trên thu nhập, phải xác định được giá vốn, phải xác định được giá trị ghi sổ tại từng thời điểm. Đó chính là lý do phải có Thông tư 15, và cũng là lý do nó ra trước thông tư về thuế đúng 23 ngày.
4 việc một doanh nghiệp nên làm ngay
Việc thứ nhất: đọc Thông tư 15 cùng kế toán trưởng, không đọc một mình. Phần quyết định nằm ở cách hạch toán theo bản chất nghĩa vụ và ở yêu cầu thuyết minh — đó là ngôn ngữ của người làm sổ, không phải của người đọc tin.
Việc thứ hai: dựng sổ theo dõi chi tiết ngay từ giao dịch đầu tiên. Nguyên tắc theo dõi chi tiết là yêu cầu của thông tư, và nó không dựng ngược lại được sau 1 năm. Bộ cột tối thiểu tôi đã liệt kê trong bài về 7 cột của sổ giao dịch — doanh nghiệp cần đủ 7 cột đó và thêm phần đối chiếu tài khoản.
Việc thứ ba: hỏi đơn vị kiểm toán trước, đừng hỏi sau. Một cách ghi được kế toán chấp nhận mà kiểm toán không chấp nhận thì vẫn phải làm lại. Hỏi trước khi phát sinh giao dịch rẻ hơn nhiều lần.
Việc thứ tư: phân biệt rõ tài sản của doanh nghiệp và tài sản của người điều hành. Đây là lỗi gốc đã làm sập cả Mt.Gox lẫn FTX, và tôi đã kể trong bài về 2 sàn sập. Với doanh nghiệp Việt, việc trộn 2 túi này không chỉ là rủi ro quản trị, nó làm hỏng luôn báo cáo tài chính.
Đọc xong rồi thì đi tiếp đâu
Nếu bạn muốn xem câu chuyện phía bên kia — một doanh nghiệp niêm yết công bố mọi con số — đọc bài về công ty nắm nhiều bitcoin nhất.
Nếu bạn muốn biết vì sao chưa có sàn nào được cấp phép, đọc bài về hàng rào cấp phép.
Nếu bạn cần bộ cột để bắt đầu ghi sổ hôm nay, đọc bài về 7 cột phải có.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.